Cukrzyca typu pierwszego

Podobne działy: CukrzycaCukrzyca typu drugiego

CUKRZYCA TYPU PIERWSZEGO

Znana także jako autoimmunologiczna, insulinozależna - występuje najczęściej u dzieci i młodzieży i spowodowana jest występowaniem autoagresji,czyli niszczeniem komórek organizmu przez własny system odpornościowy. Polega na produkcji przez chorych przeciwciał tzw. autoprzeciwciał, które niszczę komórki beta trzustki. Zniszczone komórki nie są w stanie dalej pełnić swojej funkcji tzn., produkować insuliny przez co glukoza nie może być odprowadzona do odpowiednich komórek.

Leczenie:

Zastrzyki z insuliny

Leczenie polega na przyjmowaniu insuliny w postaci zastrzyków w celu utrzymania odpowiedniego stężenia glukozy we krwi. Zastrzyki są wykonywane zaraz przed posiłkiem (tzw. analogi szybko działające) lub w odpowiednim odstępie czasowym, w zależności od rodzaju przyjmowanej insuliny.

Stosowane dawki insuliny (tzw. jednostki) zależą od:

  • masy ciała chorego,
  • stopnia zaawansowania choroby,
  • trybu życia (uprawiania wysiłku fizycznego),
  • od zawartości węglowodanów w planowanym posiłku.

Chory powinien obliczać ile gramów węglowodanów znajduje się w posiłku i przeliczać je na tzw. wymienniki węglowodanowe (1 wymiennik węglowodanowy = 10 gramów węglowodanów łatwo przyswajalnych, tzn. po odjęciu błonnika).

Istotne jest tu również odpowiednie komponowanie posiłków – aby uniknąć szybkiego wzrostu glukozy po jedzeniu nigdy nie należy jeść produktów węglowodanowych samodzielnie, zawsze należy łączyć je z innymi produktami np. białkowymi (mięsem, rybą), nabiałem, czy warzywami w formie surówek. Ilość jednostek insuliny przypadających na 1 wymiennik węglowodanowy ustala lekarz, przy czym rano dawki te są zazwyczaj większe niż popołudniu. Istotne jest aby tak planować posiłki, aby zawierały one podobne ilości wymienników.

Samodyscyplina jako podstawy leczenia

  • Leczenie insuliną trwa do końca życia co wymaga dużej samodyscypliny od chorego – pełnoobjawowa cukrzyca typu 1 nieleczona w większości wypadków kończy się śmiercią! Bardzo istotne jest by chory kontrolował poziom glukozy po posiłkach za pomocą glukometru, dzięki czemu w razie zbytniego wzrostu glukozy we krwi może wstrzyknąć sobie insulinę, a tym samym uniknąć poważnych powikłań takich jak np.: wzrost krzepliwości krwi, czy uszkodzenie naczyń krwionośnych. Poza tym dzięki regularnym pomiarom chory dowiaduje się po jakich posiłkach poziom cukru we krwi gwałtownie mu rośnie, dzięki czemu wie na przyszłość jakich produktów ma unikać.
  • Dodatkowo chory powinien chodzić na regularne wizyty u lekarza, w zależności od tego jak ustali lekarz (zazwyczaj co kilka miesięcy) i dostosowywać dawki insuliny do zaleceń.
  • Raz na rok osoba chora powinna przeprowadzić badania okulistyczne oraz badania nerek w celu wczesnego wykrycia powikłań.
  • Jeżeli efekty leczenia nie dają pożądanych rezultatów a poziom glukozy pomimo stosowania leków wciąż jest nieunormowany należy oznaczyć poziom hemoglobiny glikowanej – HbA1c, który jest jednym z głównych kryteriów wyrównania cukrzycy. Powinien on wynosić poniżej lub równo 7% w przypadku pacjentów młodszych, a u osób po 70 roku życia poniżej lub równo 8%.
  • W przypadku występowania otyłości należy regularnie mierzyć  ciśnienie tętnicze, jak również zrobić badania krwi po kątem stężenia: cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz HDL oraz trójglicerydów, czyli tzw. lipidogram.

Dieta

Regularność posiłków

Dieta dla osób z cukrzycą typu pierwszego opiera się głównie na pilnowania pory i regularności przyjmowania posiłków. Powinny to być niewielkie porcje, najlepiej rozłożone na 5-6 posiłków dziennie. Całkowicie zakazane jest spożywanie dużych porcji posiłków na raz gdyż powoduje to gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi. Nie należy również omijać posiłków i robić długich przerw między ich spożyciem gdyż może to doprowadzić do hipoglikemii, co może skutkować omdleniem, a nawet śmiercią w wyniku wstrząsu hipoglikemicznego. Osoby chore na typ 1 cukrzycy są szczególnie narażone na okresy hipoglikemii dlatego niezwykle ważna jest regularność posiłków.

Podstawa diety, czyli przeliczanie posiłków na wymienniki węglowodanowe

Spożywane posiłki w ciągu dnia powinny być ściśle zaplanowane. Pacjent powinien wiedzieć ile węglowodanów zawierają poszczególne produkty i tak planować posiłki aby dostarczyć ich odpowiednią ilość w ciągu dnia. W tym celu można skorzystać z tabel zawartych w książkach, czasopismach dla cukrzyków, Internecie jak również skorzystać ze specjalnych programów które po wpisaniu danego produktu oraz porcji wyliczają ile jest w nich wymienników węglowodanowych. Chory powinien zakupić sobie specjalną wagę spożywczą aby wiedzieć ile ważą spożywane przez niego produkty. W przypadku produktów pakowanych należy czytać skład, gdyż na większości produktów określone jest ile węglowodanów znajduje się w 100 gramach danego produktu dzięki czemu można łatwo obliczyć ile wymienników węglowodanowych (1 wymiennik węglowodanowy=10 gramów węglowodanów) znajduje się w spożywanej porcji. Wyliczanie wymienników węglowodanowych jest również konieczne ze względu na odpowiednie dawkowanie insuliny przed posiłkiem. Lekarz może zalecić ilość jednostek insuliny na 1 wymiennik węglowodanowy, aby wiedzieć więc ile jednostek insuliny należy wstrzyknąć przed posiłkiem należy wiedzieć ile zawiera on wymienników.

Przykładowe produkty wraz z liczbą wymienników im odpowiadającym Legenda:

  • Kolor czerwony - produkty zakazane
  • Kolor zielony - produkty polecane w dużych ilościach
  • Kolor żółty - dozwolone w umiarkowanych ilościach
Nazwa produktuIlość produktuMiara DomowaIlość WW w porcji
Jogurt truskawkowy 1,5 % tłuszczu120 g1 opakowania (małe)1 WW
Jogurt naturalny120 g1 opakowania (małe)0,7 WW
Kefir 2% tłuszczu120 g1 opakowanie (małe)0,54 WW
Ser Edamski30 g2 małe0,0 WW
Kasza gryczana nieugotowana100 g1 woreczek6,3 WW
Kasza jęczmienna nieugotowana100 g1 woreczek6.8 WW
Płatki kukurydziane25 g2/3 szklanki1,9 WW
Musli z rodzynkami i orzechami45 g2/3 szklanki2,4 WW
Płatki owsiane30 g1/3szklanki1,9 WW
Chleb żytni pełnoziarnisty30 g1 średnia kromka1,4 WW
Pumpernikiel30 g1 średnia kromka1,5 WW
Chleb pszenny25 g1 średnia kromka1,3 WW
Kajzerka50 g1 mała2,7 WW
Brokuły500 g1 sztuka świeżego1,4 WW
Papryka czerwona200 g1 średnia0,9 WW
Pomidor250 g1 duży0,6 WW
Szpinak200 g1 szklanka (duża porcja)0,1 WW
Banan170 g1 średni3,7 WW
Czereśnie80 gpół szklanki1 WW
Jabłko150 g1 średnie1,5 WW
Gruszka120 g1 średnia1,5 WW
Kiwi100 g1 średnie1,1 WW
Mandarynki100 g1 średnia0,9 WW
Porzeczki czerwone160 g1 szklanka cała1,1 WW
Wiśnie40 g10 sztuk0,4 WW
Delicje szampańskie15 g1 sztuka0,8 WW
Czekolada deserowa24 g4 kostki1,4 WW
Coca cola200 g1 szklanka2 WW
Sok pomarańczowy200 g1 szklanka1,9 WW
Herbata200 g1 szklanka0 WW
Piwo500 g1 duże1,8 WW
Opracowanie własne na podstawie „Tabel składu i wartości odżywczej” Kunachowicz H., Nadolnej H., Przygody B. i wsp., 2005, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.

* Niektóre produkty zostały zakwalifikowane do grupy spożywane w umiarkowanych ilościach i zakazanych  pomimo stosunkowo niskiej ilości wymienników. Przyczyną tego jest to, że brane pod uwagę były nie tylko liczba wymienników przypadających na dany produkt, ale także ich indeks glikemiczny i rodzaj cukrów w nich zawartych (czynniki te decydują o szybkości uwalnianiu cukru do krwi po spożyciu danego produktu co ma kluczowe znaczenia dla cukrzycy).

Zasady diety, produkty polecane i zakazane dla cukrzyków oraz więcej szczegółów przeczytacie Państwo w dziele dieta przy cukrzycy typu drugiego.

Aktywność fizyczna

Jakie znaczenie ma wysiłek fizyczny dla chorych na cukrzycę?

  • Przy cukrzycy zarówno typu pierwszego jak i drugiego pacjent nie powinien zapominać o aktywności fizycznej, która działa korzystnie na poziom cukru we krwi obniżając go.
  • Poza tym regularny wysiłek fizyczny zwiększa wrażliwość komórek receptorowych na insulinę, dzięki czemu chory może zmniejszyć dawki podawanej insuliny.

Zalecany jest regularny (co najmniej 3 razy w tygodniu) wysiłek i trwający co najmniej 30 minut. Nie zalecane są sporty siłowe, szybkie biegi, czy pobyt na siłowni. Aktywność fizyczna powinna mieć charakter ćwiczeń wytrzymałościowych, zalecane jest np. 30 minut spaceru szybkim marszem, przejażdżka na rowerze, jazda na rolkach wyjście na basen, na aerobik.

Na co należy uważać?

Należy brać pod uwagę, że w trakcie albo po zakończeniu ćwiczeń może dojść do gwałtownego spadku cukru we krwi dlatego nigdy nie wolno ćwiczyć na czczo lub po wielogodzinnej przerwie od jedzenia. Na wszelki wypadek chory idąc biegać lub wykonując inny wysiłek powinien zabrać ze sobą słodkiego cukierka i zjeść go w razie uczucia osłabiania.

Poza tym należy sprawdzać poziom cukru przed i po wysiłku, zalecane jest aby przed wysiłkiem spożyć posiłek węglowodanowy, zawierający około 10-20 gramów węglowodanów, ważne jednak by były to węglowodany złożone, o niskim lub średnim indeksie glikemicznym gdyż cukier jest z nich wolniej uwalniany we krwi. Do tego typu produktów należą np. chleb razowy żytni, kasza gryczana, kasa typu pęczak, ryż paraboliczny, basmanti, otręby pszenne. Przy spożywaniu tych produktów warto je połączyć z dodatkiem mięsnym, nabiałem lub warzywami, aby cukier jeszcze wolniej był uwalniany do krwi. W przypadku gdy poziom glukozy przed wysiłkiem jest obniżony należy spożyć około 20 gramów węglowodanów prostych (gruszka lub średniej wielkości jabłko), odczekać 20-40 minut, a następnie ponownie zmierzyć glikemię. Jeżeli jest w normie wtedy postępujemy jak opisano wcześniej (zjadamy około 20 gramów węglowodanów złożonych).

Do góry