Reumatoidalne zapalenie stawów

Czym jest reumatoidalne zapalenie stawów?

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, gościec postępujący) - jest to przewlekła choroba zapalna, w wyniku której układ odpornościowy niszczy własne komórki i tkanki układu kostno-szkieletowego - w tym przede wszystkim stawy. Choroba ta jest dość rzadka - w Polsce występuje u około 400 tys. ludzi. Co roku przybywa około 60-80 nowych zachorowań na 100 tysięcy mieszkańców. Choroba ta, wbrew powszechnym poglądom - nie jest wcale domeną starszych ludzi. Szczyt zachorowań obserwuje się między 40, a 60 rokiem życia, a pierwsze objawy widoczne są już między 25, a 35 rokiem życia. Kobiety chorują 3-4 razy częściej niż mężczyźni.

Przyczyny zachorowania

Nie ma jasno określonych przyczyn zachorowania. Uważa się, że choroba występuje u osób predysponowanych genetycznie (gdy przypadki zachorowań występują w najbliższej rodzinie) lub u osób o zaburzonym funkcjonowaniu układu immunologicznego.To jednak nie determinuje występowania choroby. Do jej ujawnienia przyczynia się występowanie takich czynników jak: przewlekły stres, ciągłe narażenie organizmu na różnego rodzaju zakażenia, alergie, uboga w wapń dieta, siedzący tryb życia.

Objawy

Objawy choroby są bardzo zróżnicowane i obejmują nie tylko zmiany zapalne stawów (w początkowym okresie zmiany dotyczą głównie rąk), ale również zmiany skórne, zaniki mięśniowe, zmiany zapalne naczyń krwionośnych, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie spojówek i wiele innych.

Leczenie

Podstawową formę leczenia stanowi regularne zażywanie odpowiednich leków. Dodatkowo zalecana jest również rehabilitacja, masaże oraz zmiana diety i umiarkowana aktywność fizyczna - w minimalnym stopniu obciążająca stawy.

Dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS)

 

Dieta, a stosowanie leków w RZS

Stosowanie leków w przypadku osób chorych na RZS trwa do momentu zahamowania objawów chorobowych, a w niektórych przypadkach - całe życie. Niestety większość leków posiada również skutki uboczne, takie jak m.in.: zmniejszenie łaknienia, zaburzony metabolizm składników odżywczych, zmiany odczuwania smaku, nudności i wymioty. Dodatkowo leki te wpływają często na uszkodzenie układu pokarmowego, w tym na: wzrost przepuszczalności błony śluzowej jelit, stany zapalne i mikrokrwawienia w ich obrębie. Każdy z tych stanów powinien być wsparty odpowiednio dobraną dietoterapią, wspomagającą proces leczenia.

Sterydy

W przypadku leczenia sterydami zaleca się zwiększoną podaż wapnia oraz witaminy D, ze względu na to, że leki te wywierają negatywny wpływ na układ kostno-szkieletowy. Najlepszy efekt daje zwiększone spożycie produktów obfitujących w te składniki, takich jak: mleko i przetwory mleczne, ryby - w szczególności tłuste ryby morskie. Aby poznać więcej źródeł pokarmowych tych składników zapraszam do zapoznania się z działem Osteoporoza.

Leczenie kombinacyjne metotreksatem i sulfolazyną

Leki te zwiększają stężenie homocysteiny w surowicy krwi, przez co chory w większym stopniu narażony jest na dolegliwości związane z układem sercowo-naczyniowym. Z tego względu osoby stosujące tego typu leczenie powinny wybierać produkty zalecane w prewencji i leczeniu chorób sercowo-naczyniowych. Są to m.in.: produkty zawierające kwasy omega-3 (ryby morskie, olej lniany) oraz kwasy jednonienasycone (oliwa z oliwek), jak również warzywa i owoce bogate w przeciwutleniacze (pietruszka, warzywa zielone liściaste, papryka, drobne owoce pestkowe jak: maliny, poziomki, porzeczki itd.). Więcej na temat diety w chorobach sercowo naczyniowych w dziale Miażdżyca.  

RZS, a zwiększona skłonność chorych do alergii pokarmowych

U znacznej części chorych zauważono skłonność do alergii pokarmowych na takie produkty jak:

  • gluten (białko roślinne występujące w ziarnach pszenicy, jęczmienia, żyta oraz w przetworach tych ziaren)
  • kukurydza
  • mleko
  • drób

Większą skłonność do alergii pokarmowych tłumaczy się zwiększoną przepuszczalnością błony jelit wśród chorych, przez co zwiększa się również przepuszczalność dla antygenów. Antygeny te powstają w żywności na skutek obecności takich związków chemicznych jak: pestycydy, nawozy sztuczne, konserwanty itd.

Produkty których lepiej unikać - czyli lista produktów, których spożycie wywołuje zaostrzenie objawów RZS u znacznej liczby chorych.

  • Warzywa: ziemniaki, pomidor, papryka, bakłażan

Nasilają sztywność w stawach u znacznej części chorych.

  • Sok grejpfrutowy

Wchodzi w interakcje z wieloma lekami

  • Oleje: kukurydziany i słonecznikowy

Ze względu na wysoką zawartość kwasów z rodziny n-6 może wpływać na nasilenie reakcji zapalnych w organizmie i niwelować pozytywne działanie kwasów omega-3.

  • Tłuste mleko, sery żółte, pleśniowe

Zawierają wysoką zawartość kwasów nasyconych, które mogą wpływać na zaostrzenie się stanów zapalnych toczących się w stawach. Dodatkowo produkty te w niektórych przypadkach mogą zaostrzać objawy alergiczne. Nie należy jednak całkowicie z nich rezygnować ze względu na to, że są one również cennym źródłem wapnia.

  • Tłuste wędliny i mięsa: pasztety, salceson, salami, kiełbasy, parówki, mięso wieprzowe, jagnięca, kaczka oraz pozostałe gatunki mięsa o wysokiej zawartości tłuszczu.

Powinny być ograniczone ze względu na wysoką zawartość kwasu arachidonowego. Nadmiar tego kwasu w diecie wpływa na zaostrzenie reakcji zapalnych. Dodatkowo produkty te są też wysokokaloryczne co niesie ryzyko powstawania nadwagi lub otyłości (nadmierna masa ciała jest kolejnym czynnikiem obciążającym stawy). Ponad to wędliny często zawierają dodatki konserwujące i znaczną ilość soli, co może podrażniać układ pokarmowy chorego.

  • Ostre przyprawy: pieprz, papryka ostra, chilli oraz gotowe mieszanki przyprawowe

Mogą podrażniać błonę śluzową jelit.

  • Cukier oraz słodzone napoje

Zaostrzają stany zapalne stawów.

  • Mocna herbata i kawa

Zawierają związki zwieszające wydalanie wapnia z organizmu.

  • Produkty wysoko przetworzone typu fast-food

Są źródłem konserwantów oraz nasyconych kwasów tłuszczowych przez co mogą potęgować reakcje zapalne w organizmie. Dodatkowo zawierają duże ilości kalorii i sprzyjają nadmiernej masie ciała, co jest czynnikiem utrudniającym leczenie pacjenta.

Produkty zalecane

  • Warzywa i owoce

Są źródłem antyoksydantów (witamina C, A, ß- karoten, witamina E, selen oraz cynk), które neutralizując wolne rodniki w organizmie, ograniczają przez to reakcje zapalne. Dodatkowo witamina C wspomaga produkcję kolagenu, który wchodzi w skład tkanki łącznej, chrząstek i pomaga w ich odbudowie. W szczególności polecane są takie warzywa jak: brokuły, por, ogórki, sałata, buraki, seler, marchew, warzywa strączkowe oraz kiełki. Wśród owoców ze względu na wysoką zawartość witaminy C oraz związków z grupy flawonoidów zalecane są: żurawina, owoce dzikiej róży, borówki, ciemne winogrona, truskawki, jagody, czarne porzeczki.

  • Ryby morskie, owoce morza, olej lniany, orzechy włoskie i migdały

Ze względu na wysoką zawartość kwasów omega-3 o działaniu przeciwzapalnym polecane jest spożywanie tłustych ryb morskich minimum 2 razy w tygodniu.

  • Oliwa z oliwek

Obfituje w cenny kwas jednonienasycony, o działaniu przeciwzapalnym.

  • Olej z wiesiołka

Zawiera kwasy nienasycone, w tym kwas gamma-linolenowy, który wpływa m.in. na zahamowanie reakcji zapalnych i alergicznych.

  • Chude mięso: cielęcina, młoda wołowina, kurczak i indyk - bez skóry, chudy schab środkowy, szynka z indyka

Tłuszcz zwierzęcy zawiera znaczne ilości kwasu arachidonowego, który wykazuje działanie prozapalne i zmniejsza korzystne oddziaływanie kwasów omega-3. Z tego względu chory powinien wybierać mięso o zmniejszonej zawartości tłuszczu.

  • Galaretki z kurzych łapek, nóżek wieprzowych, cielęcych, zupy na bazie kurzych łapek, galaretki rybne, drobiowe, sproszkowana chrząstka rekina, galaretki owocowe

Produkty te są wartościowym źródłem kolagenu, który wspomaga uzupełnianie ubytków strukturalnych kości oraz stawów, jak również niweluje działanie enzymów prozapalnych. Z tego względów istotne jest aby składnik ten występował w diecie chorych.

  • Przyprawy: kurkuma, anyż, imbir, goździki

Przyprawy te wykazują działanie przeciwzapalne. Inne polecane przyprawy to: majeranek, bazylia, chrzan, cząber, estragon, mięta, szałwia, tymianek.

  • Cebula i czosnek

Zawarte w nich związki siarki działają łagodząco w stanach zapalnych stawów

  • Woda niegazowana lub lekko gazowana

Wypłukuje toksyny z organizmu

  • Zielona herbata

Jest źródłem antyoksydantów oraz działa przeciwzapalnie

Uwagi dietetyka

Chorzy powinni zwracać szczególną uwagę na produkty po których dochodzi do zaostrzenia objawów - takie produkty powinny być wyeliminowane z diety. Dodatkowo ważne jest aby chory unikał sytuacji stresujących gdyż nadmiar stresu bardzo mocno wpływa na sprawne funkcjonowanie całego organizmu, w tym m.in. na: na ograniczenie wchłaniania, bądź przyswajania niektórych składników odżywczych , pogorszenie regeneracji organizmu, osłabione działanie niektórych leków. Posiłki powinny być spożywane często - w małych objętościach - najpóźniej co 4 godziny, przy czym ważne jest aby ostatni posiłek był spożyty najpóźniej 3 h przed snem.  

Do góry