Wstydliwe kwestie: gdy występują problemy z wypróżnieniem

Zaparcia są problemem powszechnym i cierpi na wiele osób. Statystyki pokazują, że problem z zaparciami ma średnio od 6% do około 23% mieszkańców Europy - w zależności od miejsca zamieszkania. Częściej na zaparcia cierpią kobiety oraz osoby nie będące na co dzień aktywne fizycznie. Poza tym bardziej narażone są osoby starsze, zażywające niektóre rodzaje leków, jak również spożywające wysoko przetworzoną żywność na co dzień.

Kiedy możemy mówić o zaparciach?

Osoba cierpiąca na zaparcia to taka, która oddaje stolec rzadziej niż 3 razy w tygodniu lub też cierpi na trudności z jego oddawaniem, którym często towarzyszy uczucie niepełnego wypróżnienia.

Jeżeli jednak rzadsze oddawanie stolca lub kłopoty z wypróżnieniem mają charakter incydentalny, nie należy się tym przejmować, gdyż może mieć to związek ze zmianą klimatu, diety, czy też stresującą sytuacją.

Wyróżniamy 3 rodzaje zaparć:

  • Atoniczne - zaparcia spowodowane osłabioną perystaltyką jelit
  • Spastyczne - zaparcia spowodowane regularnymi skurczami jelit
  • Bakteryjne - spowodowane najczęściej spożyciem skażonego produktu żywnościowego. W wypadku tego typu zaparć nie wystarczy zazwyczaj zmiana trybu życia i diety lecz niezbędna jest wizyta lekarska. Leczenie opiera się zazwyczaj na przyjmowaniu antybiotyków lub w niektórych wypadkach zabiegach lekarskich (lewatywa lub zalecone zabiegi fizykoterapeutyczne).

Jak można odróżnić od siebie zaparcie spastyczne, od atonicznego?

Ze względu na to, że w leczeniu tych zaparć zalecane są odmienne diety, istotnym wydaje się znać odpowiedź na to pytanie.

Otóż zaparcie atoniczne charakteryzują się rzadkim rytmem wypróżnień, jak również nadmierną suchością wydalanych mas kałowych.

Do cech zaparć spastycznych należą częste wzdęcia, bóle i uczucie "napięcia" brzucha - w szczególności po zjedzeniu pokarmu. Wypróżnienia są wtedy zazwyczaj skąpe, w postaci małych okrągłych "bobków" lub też nadmiernie rozmiękczone, często z zawartością śluzu. Często towarzyszy też temu rodzaju zaparć wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów.

Jak często powinny następować wypróżnienia?

Za normę uważa się oddawanie stolca od 5 razy w tygodniu do 3 razy na dzień. Zależy to od wielu czynników indywidualnych m.in. od temperamentu, uwarunkowań genetycznych, jak również aktywności fizycznej w życiu codziennym, która wpływa dodatnio na częstość wypróżnień. Czas przechodzenia treści pokarmowej przez jelita wynosi średnio 2-3 dni. Dieta zawierająca dużo błonnika skraca czas pobytu treści pokarmowej w jelitach, przez co do wypróżnień dochodzi częściej.

Jakie leki przyczyniają się do zaparć?

  • środki alkalizujące zawierające w swoim składzie aluminium - stosowane przy niestrawności czynnościowej oraz chorobie refluksowej
  • leki przeciwdepresyjne i uspokajające
  • leki spazmolityczne - stosowane w napadach kolki nerkowej i żółciowej
  • preparaty żelaza
  • leki moczopędne
  • leki przeciwbólowe
  • leki przeciw nadciśnieniu tętniczemu

Co przyczynia się do występowania zaprać?

Wg. Amerykańskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego, do najczęstszych czynników powodujących zaparcia należą:

  • mała aktywność fizyczna
  • spożywanie na co dzień produktów tłustych oraz wysoko przetworzonych o niskiej zawartości błonnika
  • ciąża lub zaburzenia hormonalne - np. niedoczynność tarczycy
  • nadwaga i otyłość
  • hemoroidy i szczeliny odbytu
  • odwodnienie
  • ucisk narządów przyległych do jelita
  • unikanie aktu wypróżnień
  • nadużywanie środków przeczyszczających - ich nadużywanie może doprowadzić do osłabienia wrażliwości jelita na stymulację pokarmem!

Dodatkowo ważnym czynnikiem wpływającym na opóźnienie opróżnień jest jedzenie w pośpiechu. Dzieję się tak dlatego, że nierozdrobnione resztki pożywienia dłużej zalegają w jelitach, gdzie ulegają fermentacji i powodują wzdęcia i uczucie "zalegania w żołądku". Z tego względu istotne jest aby dokładnie i w spokoju przeżuwać pożywienie.

Jakie konsekwencje zdrowotne mogą nieść za sobą nieleczone zaparcia?

  • Zmiany zapalne w końcowym odcinku jelita grubego
  • Biegunki śluzowo-krwiste
  • Szczeliny odbytu, uchyłkowatości jelita grubego
  • Owrzodzenia jelita
  • Kamienie kałowe
  • W skrajnych wypadkach - niedrożność jelita

Jak leczyć zaparcia?

Najefektywniejszym sposobem leczenia zaparć jest poznanie przyczyn ich powstawania i ich usunięcie. Można to osiągnąć np. poprzez szczegółowy wywiad z lekarzem - gastrologiem, lub też z wykwalifikowanym dietetykiem, który posiada dobre rozeznanie z tym temacie.

Nie należy podejmować samodzielnego leczenia opierającego się na stosowaniu leków przeczyszczających, gdyż daje ono jedynie efekt doraźny - a nie usuwa rzeczywistych przyczyn. Co gorsza postępowanie takie, często nasila problem przyczyniając się do zaniku wrażliwości jelita na naturalne bodźce, wzmagające wypróżnienie. W konsekwencji po odstawieniu środków przeczyszczających wypróżnienia mogą stać się jeszcze rzadsze i bardziej uciążliwe, niż przed kuracją.

Poniżej przedstawię pewne zalecenia ogólne, które w zależności od przypadku - mogą pomóc pozbyć się tego wstydliwego problemu.

1. Wzbogać dietę w produkty wysoko błonnikowe (zaparcia atoniczne)

W celu pozbycia się zaparć zaleca się dietę bogatą w produkty naturalne, takie jak warzywa, owoce (w szczególności drobno pestkowe), śliwki suszone, nieoczyszczone produkty zbożowe - w tym otręby i płatki owsiane. Są one dobrym źródłem błonnika, a jednocześnie są ubogie w tłuszcz i węglowodany proste. Błonnik to roślinna frakcja, która jest jedną z nielicznych substancji pokarmowych, nietrawionych przez układ pokarmowy człowieka. Jednocześnie jest on niezbędnym składnikiem do jego zdrowego i pełnego funkcjonowania. Błonnik jest odpowiedzialny m.in. za: usuwanie resztek pokarmowych z jelit, pobudzanie perystaltyki jelit, zwiększa objętość stolca oraz zmiękcza jego konsystencję, dzięki czemu masy kałowe łatwiej przechodzą przez jelita.

W przypadku zaparć spastycznym poleca się spożycie błonnika głównie w postaci gotowanych warzyw, musów owocowych i naturalnych soków. Należy unikać z kolei produktów zbożowych nieoczyszczonych lub z grubych mąk, gdyż mogą nasilać bolesne skurcze jelitowe.

Uwaga !

Pokarmy wysoko błonnikowe powinny być wprowadzane stopniowo, gdyż w przeciwnym razie nagła zmiana nawyków żywieniowych może wywołać silne bóle brzucha i wzdęcia!

2. Fermentowane przetwory mleczne

W zaparciach zaleca się fermentowane przetwory mleczne, takie jak: kefiry, jogurty, maślanki, przetwory mleczne "nowej generacji" np. jogurty płynne wzbogacane w szczepy bakterii Lactobacillus casei defensis (Actimel) lub mleko acidofilne. Powodują one nie tylko przywrócenie naturalnej mikroflory bakteryjnej, ale też regulują prace jelit i zapobiegają zakażeniom bakteriami gnilnymi.

3. Pij dużo płynów

Przy zaparciach bardzo istotne jest wypijanie dużej ilości płynów, gdyż ułatwiają one przechodzenie treści pokarmowej przez jelita. Gdy treść jelitowa jest za sucha, może w nich dłużej zalegać, a wypróżnienia mogą być utrudnione, a nawet bolesne. Najlepiej jest wypijać 2,5 do 3 litrów płynów dziennie. Oprócz wody mineralnej mogą być to słabe herbatki ziołowe lub owocowe, soki warzywne lub owocowe (świeże), zupy itd.

Uwaga!

Nie należy pić płynów bezpośrednio w czasie jedzenia gdyż powoduje to rozrzedzenie soków trawiennych i może nasilać trudności z trawieniem.

4. Siemię lniane przed snem i rano

Siemię lniane jest dobrym źródłem błonnika - działa przeczyszczająco, a zawarty w nim śluz absorbuje toksyczne związki z żołądka i jelit. Chłonie wodę i pęcznieje w jelitach, przez co przyspiesza perystaltykę jelit. Najlepiej jest wypijać napar z siemienia wieczorem - przed snem oraz rano - około pół godziny przed posiłkiem. Aby sporządzić napar należy 2 łyżeczki świeżo zmielonego siemienia lub całe ziarna zalać gorącą wodą, a następnie odstawić na około pół godziny.

5. Kawa parzona - w przypadku zaparcia atonicznego

W przypadku zaparcia spowodowanego zbyt wolną przemianą materii warto jest około pół godziny po posiłku pić napar z czarnej kawy. Nie powinno się przekraczać 2 szklanek na dzień, gdyż nadmiar kofeiny może wywoływać negatywne skutki zdrowotne. Kawę najlepiej jest pić po 2 śniadaniu i po obiedzie. Nie należy pić kawy wieczorem, ze względu na jej pobudzające działanie.

6. Eliminacja produktów wysoko tłuszczowych, ciężkostrawnych i słodyczy

We wszystkich rodzajach zaparć poleca się unikanie takich produktów jak:

  • słodycze
  • produkty ciężkostrawne: groch, fasola, szparagi, grzyby, orzechy
  • produkty tłuste: jaja smażone, bekon, potrawy smażone na głębokim tłuszczu
  • napoje gazowane
  • tłuste wędliny

7. Regularna aktywność fizyczna

Badania naukowe wielokrotnie potwierdziły, że zwiększenie aktywności fizycznej - szczególnie w przypadku, gdy jest ona na co dzień na niskim poziomie - ułatwia wypróżnienia i zwiększa ich częstość. Ruch wskazany jest przede wszystkim około 15-30 minut po posiłku. Może być to szybki spacer, jazda na rowerze. Oprócz tego warto 3-4 razy w tygodniu uprawiać sporty o intensywniejszym nasileniu np.: uprawiać jogging, jeździć na rolkach, uczęszczać na aerobik lub też na basen.

8. Czas na rozładowanie stresu i trochę luzu

Ze względu na to, że układ nerwowy oddziałuje bezpośrednio na pracę różnorodnych organów - w tym jelit - osoby będące "wiecznie w pośpiechu", nie znajdujące czasu na wypoczynek oraz w depresji - są bardziej narażone na zaparcia. Warto więc na co dzień znaleźć chwilę spokoju i relaksu, np. czytając dobrą książkę, czy też na zajęciach jogi.

Do góry