Anoreksja

Pojęcie anoreksji wzięło swój początek z 2 greckich wyrazów: AN <pozbawienie> oraz OREXIS <apetyt>. Dosłownie można więc przetłumaczyć ten termin jak pozbawiony apetytu. W późniejszych latach, gdy doszło do wzrostu zainteresowania tą chorobą, dostrzeżono również jej aspekt psychologiczny i dodano do słowa Anorexia słowo Nervosa - psychiczna. Współcześnie tłumaczymy pojęcie Anorexia nervosa jako jadłowstręt psychiczny.

Czym jest anoreksja?

Anoreksja jest to poważna choroba psychiczna, polegająca na ciągłym ograniczaniu porcji i kaloryczności jedzenia, przy jednoczesnym zaburzonym postrzeganiu własnej sylwetki. Towarzyszy temu nadmierna koncentracja na kwestiach jedzenia oraz poczucie winy po spożyciu pokarmów. Choroba ta trwa średnio 5 lat i ciężko jest ją całkowicie wyleczyć. Zdarza się, że pomimo wszelkich starań ze strony rodziny, specjalistów medycznych, psychologów itd. chory w dalszym ciągu odmawia jedzenia i dąży do utraty masy ciała. Przypadki takie kończą się zazwyczaj zgonem. Kluczowym czynnikiem decydującym o poprawie stanu chorego jest wczesne rozpoznanie choroby, wsparcie najbliższych i wczesna interwencja psychologa/psychiatry.

Specjaliści wyróżniają 2 typy anoreksji. Typ restrykcyjny to taki, który nieprzerwanie ogranicza ilość spożywanych kalorii, natomiast typ żarłoczno-wydalający, to taki, który oprócz tego, że ogranicza kaloryczność swej diety, miewa również epizody niekontrolowanego obżarstwa. Po epizodach tych, w ramach "rekompensaty" chory prowokuje wymioty, stosuje środki przeczyszczające, zwiększa restrykcyjność swej diety oraz wprowadza intensywne ćwiczenia fizyczne.

Jakie są czynniki predysponujące do zachorowania na tą chorobę?

Wiek między 13, a 18 rokiem życia

Jest to wiek dojrzewania kiedy młode osoby są bardziej podatne na wpływy i przywiązują dużą wagę do swojego wyglądu.

Płeć żeńska

Częstsze zachorowania wśród kobiet tłumaczy się większą presją jaka ciąży na nich odnośnie "dobrego wyglądu". Duży udział pełnią tutaj media, lansujące w przeważającej większości obrazy kobiet szczupłych i pięknych. Z powyższych względów zarówno zachorowania na anoreksję jak i na bulimię dotyczą w 80-95% płci żeńskiej, a jedynie w 5-20% płci męskiej.

Duże miasto

Statystyki wskazują, że wśród osób zamieszkujących tereny większych miast częściej spotykana jest anoreksja oraz inne zaburzenia odżywiania o podłożu psychicznym, niż w mniejszych miejscowościach i na wsiach. Mieszkańcy dużych miast bardziej przejmują się swoim wyglądem, jak również odczuwają większą presję odnośnie "szczupłej" sylwetki. Spowodowane jest to nie tylko wszechstronnym oddziaływaniem mediów, ale też ogólnie przyjętym wzorcem szczupłej i atrakcyjnej "kobiety sukcesu". Wzorzec ten powoli zostaje również coraz powszechniej przyjęty również w przypadku mężczyzn, co może mieć wpływ na coraz częściej występujące zaburzenia odżywiania w tej grupie.

Presja w dzieciństwie

W dużej części przypadków anoreksja występuje wśród osób, u których w przeszłości rodzice wywierali presję na osiąganie przez dziecko sukcesów. Nadmierna utrata masy ciała jest w przypadku tych osób obronnym mechanizmem kompensacyjnym, mającym na celu przywrócenie wiary w to, że mają one faktycznie wpływ na swoje życie i potrafią osiągać wyznaczone przez siebie cele życiowe. Podświadomie osoba taka, chce również zaimponować rodzinie i pokazać jej, że potrafi osiągać "sukcesy".

Nadmierna masa ciała

Bardzo często anorektycy to osoby, które w przeszłości miały nadwagę lub nawet były otyłe. Nadmierna masa ciała powodowała w przypadku tych osób ogromne kompleksy, co znalazło swe odzwierciedlenie w obsesyjnym pragnieniu utraty masy ciała i osiągnięciu wymarzonej figury.

Występowanie pewnych cech charakteru

Anoreksję najczęściej stwierdza się u osób ambitnych, żądanych sukcesu, pilnych, perfekcjonistów oraz u osób o zaniżonej samoocenie - niedowartościowanych, nerwowych, często przejawiających przesadne reakcje w przypadku krytyki otoczenia.

Niebezpieczne sygnały

Wśród "początkujących" anorektyków, poza dużą utratą masy ciała, często również występują pewne wspólne "wzorce zachowań". Są to:

  • Nadmierna chęć rozmowy na temat diety, nisko kalorycznego jedzenia, kalorii itd. lub odwrotnie - traktowanie tematu jedzenia jako "tabu"
  • Nagłe zainteresowania ćwiczeniami fizycznymi i chęć ich uprawiania
  • Kłamstwa odnośnie wielkości zjadanych porcji jedzenia
  • Unikanie jedzenia wspólnych posiłków
  • Nadmierne przywiązywanie wagi odnośnie swojego wyglądu, fryzury, ubrań, makijażu itd.
  • Ciągłe niezadowolenie z własnego wyglądu, narzekania
  • Gwałtowne zmiany nastrojów
  • Izolacja od otoczenia
  • Błędne postrzeganie swojej sylwetki

Jeżeli w najbliższym otoczeniu zauważycie występowanie tego typu zachowania, warto bliżej przyjrzeć się "podejrzanej" osobie i w razie potwierdzenia przypuszczeń, porozmawiać o swoich obawach z osobami najbliżej związanymi z potencjalnym chorym. Wczesne rozpoznanie problemu jest jednym z ważniejszych czynników decydujących o wyleczeniu chorego!

Rozpoznanie

Wg. Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) anoreksję rozpoznaje się gdy:

  • Spadek masy ciała wynosi poniżej 15% w stosunku do należnej masy ciała lub w przypadku dzieci i młodzieży oczekiwanej do wieku, przy jednoczesnym braku występowania jednostek chorobowych
  • Nastąpił zanik miesiączki na co najmniej 3 miesiące, a wskaźnik masy ciała BMI wynosi 19 lub mniej. W przypadku mężczyzn objawem może być zanik zainteresowania seksualnego i impotencja, przy jednoczesnym niskim wskaźnikiem BMI
  • Występuje zaburzony obraz swojego ciała oraz lęk przed zwiększeniem masy ciała.

Konsekwencje zdrowotne anoreksji

1. Wyniszczenie

Jest następstwem przystosowania się organizmu do warunków deficytu pożywienia, często również odwodnienia. Objawia się obniżoną zawartością tkanki tłuszczowej i mięśniowej w organizmie. Towarzyszy temu zmniejszona tolerancja na zimno, obniżenie liczby oddechów, siność rąk i stóp oraz obrzęki. Dodatkowo osoba chora jest osłabiona, a w warunkach zwiększonego wysiłku lub przy wysokiej temperaturze otoczenia może dochodzić do omdleń. Spada również regeneracyjna wydolność organizmu przez co wszelkie rany i zadrapania goją się dłużej. Dodatkowo niedobór składników pokarmowych i witamin może powodować nadmierną suchość cery, zwiększone wypadanie włosów oraz łamliwość paznokci.

2. Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego

Objawiają się m.in.: częstymi bólami brzucha, wzdęciami, zaparciami. Spada motoryka jelit przez co znacznie zmniejsza się częstotliwość wypróżnień.

3. Zaburzenia ze strony układu rozrodczego

  • Nieregularność lub zanik cyklu miesiączkowego
  • Zwiększone ryzyko bezpłodności
  • Zmniejszony popęd płciowy

4. Zaburzenia ze strony układu krwionośnego

  • Anemia
  • Obniżona liczba lekocytów w surowicy krwi
  • Niedobór płytek krwi

5. Zmiany skórne

  • Nadmierna suchość oraz łuszczenie się skóry
  • Zmniejszenie elastyczności skóry i zwiększona jej wiotkość
  • Występowanie charakterystycznego meszku na ciele

6. Osłabienie układu kostnego

Zmniejszona gęstość kostna lub osteoporoza. Zmniejszona wytrzymałość zębów, większe ryzyko parodontozy.

7. Zaburzenia psychiczne

Depresja, wahania nastroju, często również stany lękowe.

8. Zaburzenia ze strony układu nerwowego

Trudności w zapamiętywaniu informacji, zaburzenia koncentracji, rozkojarzenie.

9. Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Zaburzenia rytmu i przewodnictwa serca, obniżenie ciśnienia tętniczego krwi.

Leczenie

W zależności od zaawansowania choroby u osób, w przypadku których masa ciała jest niższa niż 75% masy ciała tzw. należnej stosuje się leczenie szpitalne, polegające na podawaniu substancji odżywczych choremu (w formie dożylnej), jak również stałej kontroli przyjmowania pokarmów. Inne metody polegają na uczęszczaniu na terapie rodzinne, jak również regularne wizyty u psychologa/psychiatry. Poza tym często stosowana jest również farmakoterapia w celu złagodzenia towarzyszących odchyleń psychicznych nasilających chorobę np. depresji, stanów lękowych itd.

Co decyduje o sukcesie leczenia?

  • Wczesne rozpoczęcie leczenia - do roku czasu trwania choroby
  • Dobre relacje rodzinne
  • Brak współistniejących zaburzeń psychicznych
  • Brak konieczności hospitalizacji.

Do góry