Wpływ żywienia na stan zdrowia

Wpływ rodzaju i sposobu odżywania się na kondycję i zdrowie człowieka był obserwowany od wieków. Już w V wieku p.n.e Hipokrates, uznawany za ojca współczesnej medycyny uważał, że właściwe odżywianie się działa zapobiegawczo wobec wielu chorób, a ponad to może stać się lekarstwem co potwierdzają jego słynne słowa " Niech żywność będzie Twoim lekiem, a lek Twoją żywnością". Obecnie związek żywności bada się głównie w 3 aspektach.

1. Wpływ żywności na zachowanie dobrej kondycji zdrowotnej, umysłowej jak również zachowanie optymalnej sprawności fizycznej.

Aby człowiek prawidłowo rozwijał się oraz był w dobrej "formie" na co dzień musi regularnie dostarczać do swojego organizmu niezbędne substancje odżywcze, energię oraz witaminy i mikroelementy. Zaniżone spożycie któregoś z tych składników powoduje wystąpienie dolegliwości zdrowotnych np. niedobór witaminy B 12 (zawartej głównie w mięsie i rybach, nabiale, jajach oraz innych produktach pochodzenia zwierzęcego) powoduje m.in.: objawy neurologiczne, niedokrwistość, drażliwość, nadmierną męczliwość oraz utratę smaku.

Nadmiar jakiegoś składnika w diecie również jest szkodliwy i przyczynia się do występowania poważnych dolegliwości, np. dostarczanie nadmiaru witaminy B12 do organizmu powoduje nasilenie się różnego rodzaju objawów uczuleniowych.

Poniżej w tabeli przedstawiłam najczęściej spotykane w Polsce niedobory witaminowo-mineralne oraz ich skutki.

Witaminy i minerały, których braki są najczęściej obserwowaneKto jest szczególnie narażony na ich występowanie?Najlepsze źródła pokarmoweSkutki niedoboru tych składników
Niedobór witaminy D (cholekalcyferolu)
  • Osoby starsze- osoby zamieszkujące tereny o niskim natężeniu słońca
  • Osoby po 50 roku życia
  • Osoby nie spożywające ryb, ani ich przetworów
  • Tłuste ryby morskie (np. węgorz,śledź, łosoś)
  • Osteoporoza u dorosłych, osłabienie kości oraz zwiększona tendencja do ich złamań.
  • Ogólne osłabienie organizmu oraz obniżona odporność na infekcje oraz choroby.
Niedobory jodu
  • Osoby zamieszkujące tereny górskie, gdzie stężenie tego pierwiastka w wodzie jest szczególnie niskie
  • Kobiety w ciąży i karmiące
  • Ryby morskie takie jak m.in.: halibut, dorsz, niewielkie śledzie bałtyckie
  • Owoce morza
  • Długotrwałe niedobory mogą doprowadzić do niedoczynności tarczycy i powstania wola endemicznego
Niedobór magnezu
  • Osoby pijące nadmierne ilości kawy, alkoholu
  • Kobiety regularnie stosujące antykoncepcje
  • Osoby żyjące w tzw. "biegu", zestresowane, nie mające czasu na jedzenie i odpoczynek
  • Przetwory zbożowe
  • Nasiona roślin strączkowych
  • Kakao i czekolada (szczególnie gorzka)
  • Orzechy
  • Drganie powieki, skurcze mięśni (najczęściej łydek)Uczucie mrowienia (najczęściej w stopach i rękach)
  • Kołatanie serca, objawy arytmii, zwiększona tendencja do występowania nadciśnienia
  • Objawy ze strony układu nerwowego takie jak: lęk, uczucie niepokoju, zaburzenia snu, a nawet depresja.
Niedobór witaminy B12
  • Dzieci
  • Osoby po 50 roku życia
  • Weganie
  • Mięso i jego przetwory
  • Ryby
  • Mleko, nabiał i jaja
  • Bladość skóry, osłabienie, problemy z koncentracją
  • Zmniejszenie apetytu
  • Mrowienie rąk i palców, zaburzenia czucia
  • Apatia, drażliwość, stany depresyjne
  • Anemia złośliwa
Niedobór wapnia
  • Osoby unikające na co dzień spożywania nabiału
  • Osoby spożywające duże ilości tzw. produktów wysokoprzetworzonych
  • Osoby starsze
  • Kobiety w ciąży
  • Nabiał i produkty mleczne
  • Osteoporoza, nadmierna kruchość kości.
  • Ubytki zębowe
  • Przejściowe uczucie skurczu mięśniowego, mrowienia kończyn
  • Krwotoki z nosa i zaburzenia krzepnięcia krwi
  • Zaburzony rytm serca

2. Stosowanie odpowiedniej diety jako czynnik zapobiegający powstawaniu niektórych chorób.

Ostatnimi czasy rozpowszechniło się pojęcie chorób tzw. dietozależnych, czyli takich, których jedną z głównych przyczyn jest nieodpowiednie odżywianie się. Analogicznie, czynnikiem ochronnym przed tego typu chorobami jest stosowanie zdrowej i zbilansowanej diety. Aby lepiej zobrazować powyższą myśl posłużę się przykładami, podając ogólną charakterystykę diety oraz nazwę schorzenia w przypadku, których jej stosowanie może znacznie obniżyć ryzyko wystąpienia.

  • Dieta niskokaloryczna, pozbawiona produktów o wysokim indeksie i ładunku glikemicznym oraz tłustych potraw - niższe ryzyko otyłości
  • Dieta bogato błonnikowa - niższe ryzyko raka jelita grubego
  • Dieta o obniżonej zawartości kwasów nasyconych, izomerów trans kwasów tłuszczowych, cholesterolu oraz cukru - prewencja miażdżycy i nadciśnienia
  • Dieta zasobna w wapń i witaminę D - prewencja w stosunku do chorób układu szkieletowego, w tym osteoporozy
  • Dieta o obniżonej kaloryczności oraz o ograniczonej ilości produktów o wysokim ładunku i indeksie glikemicznym - prewencja cukrzycy typu 2
  • Dieta o zredukowanej ilości produktów zasobnych w cukier - prewencja próchnicy
  • Dieta dostarczająca na co dzień produktów o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego - prewencja zaparć.

3. Zastosowanie odpowiedniej diety może również stanowić element leczniczy w przypadku niektórych jednostek chorobowych lub też znacznie łagodzić ich objawy.

Poniżej przedstawię niektóre przykłady obrazujące te zalezności.

  • Dieta nisko węglowodanowa - łagodzenie objawów cukrzycy oraz opóźnienie występowania jej powikłań.
  • Dieta bogata w antyoksydanty oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe - złagodzenie objawów, częściowa lub całkowita regresja zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych.
  • Dieta pozbawiona glutenu - możliwość całkowitego wyeliminowania objawów celiakii.
  • Dieta wysoko błonnikowa - leczenie zaparć.

Podsumowując, odpowiednia dieta ma nie tylko wpływ na utrzymanie sprawnej kondycji fizycznej oraz umysłowej, ale może również przyczynić się do zapobiegania wystąpienia wielu chorób - w szczególności chorób tzw. dietozależnych. Dodatkowo podkreślę tu coraz bardziej nagłaśniany wpływ odpowiednio dobranej diety na skuteczniejsze leczenie wielu chorób. Z tego względu coraz istotniejszy wydaje się być właściwy dobór produktów spożywczych. Powinien on z jednej strony zapewnić wystarczającą podaż substancji niezbędnych odo prawidłowego funkcjonowanie całego organizmu, a z drugiej strony być pozbawiony tych produktów, które są zawierają substancje szkodliwe i mogą zwiększać ryzyko występowania poważnych schorzeń oraz dolegliwości.

Do góry